linkipytania i odpowiedziarchiwumkontakt
  o fundacji      aktualności      partnerzy      sponsorzy      współpraca      tematy endokrynologiczne      dla lekarzy   

Przekwitanie u mężczyzn (Andropauza)

Przekwitanie jest jednym z elementów starzenia się organizmu.
Polega ono na malejącym we krwi stężeniu testosteronu, czyli hormonu męskiego wytwarzanego przez jądra. Działanie testosteronu na organizm jest wielorakie. Wpływa on na stan fizyczny i psychiczny mężczyzn oraz popęd seksualny i jego realizacje. W znacznym stopniu warunkuje prawidłowy przebieg stosunków seksualnych. Poziom testosteronu po zakończeniu dojrzewania ulega ustaleniu. Jego stężenie jest regulowane przez lutropinę (LH), hormon produkowany przez przysadkę mózgową. W przypadku obniżenia poziomu testosteronu przysadka mózgowa zwiększa wydzielanie lutropiny, co w sprawnie reagujących jądrach powoduje wzrost jego produkcji, aż do wyrównania niedoborów. Oprócz testosteronu jądra wytwarzają także nieznaczne ilości estrogenów, hormonów charakterystycznych dla organizmu żeńskiego.

Stan ten utrzymuję się do okresu starzenia się. Jest ono zjawiskiem naturalnym, dotyczącym ogółu żywych organizmów. Procesom starzenia się ulegają wszystkie narządy, w tym także jądra. Upośledzenie czynności hormonalnej jąder występuje zwykle miedzy 50 a 60 rokiem życia, z możliwością indywidualnych odchyleń od tej granicy wieku. Przebieg andropauzy może być mniej bądź bardziej dynamiczny, a objawy związane z niedoborem testosteronu są różne, podobnie jak stopień ich nasilenia. Ze względu na zwiększającą się długość życia, problem dobrego samopoczucia psychicznego i fizycznego, jak i wydolności seksualnej ma zasadnicze znaczenie dla mężczyzn wchodzących w okres starzenia się. Niekorzystny wpływ niedoboru testosteronu odbija się ujemnie na życiu osobistym i zawodowym.

W początkowym okresie przekwitania niedobór testosteronu związany jest z gorszą sprawnością hormonalną jąder i jest w mniejszym bądź większy stopniu wyrównany przez zwiększone ich pobudzanie lutropiną. Z czasem rezerwa czynnościowa jąder ulega wyczerpaniu i przestają one reagować na bodźce płynące z przysadki mózgowej. Wówczas produkcja testosteronu zaczyna obniżać się, powodując szereg niekorzystnych objawów. Niedobór ten, ze względu na szeroki zakres oddziaływania testosteronu na organizm, odbija się na stanie fizycznym, psychicznym i seksualnym mężczyzny.

Andropauza jest w zasadzie stanem trwałym, gdyż w miarę upływu czasu czynność hormonalna jąder ulega postępującemu obniżeniu. Na skutek działania mechanizmów adaptacyjnych organizm lepiej lub gorzej dostosowuje się do istniejących warunków. Według obserwacji, opartych na wywiadach lekarskich oraz badaniach klinicznych, mężczyzn z objawami andropauzy można podzielić na trzy podstawowe grupy w zależności od pojawiających się dolegliwości i ich nasilenia.

Do grupy pierwszej zaliczamy mężczyzn, których dominującą, jedyną dolegliwością jest pojawienie się oraz stopniowe narastanie trudności w prowadzeniu życia płciowego. Początkowo występuje zanik wzwodu prącia w trakcie stosunku. Po pewnym czasie pojawiają się niepełne wzwody prącia, a niejednokrotnie dochodzi do całkowitej impotencji.
Natomiast popęd płciowy jest zwykle zachowany lub nieznacznie obniżony.
Wyżej podane objawy zwykle narastają powoli i stan ten może utrzymać się przez długi okres czasu. Niezadowalający przebieg życia płciowego, często traktowany jako utrata "męskości" ujemnie wpływa na psychikę, budząc u tych mężczyzn poczucie mniejszej wartości.

Do drugiej grupy zaliczamy pacjentów o zaawansowanym przebiegu andropauzy, u których oprócz objawów niedomogi seksualnej stwierdza się osłabienie wydolności fizycznej. Występuje szybkie męczenie się podczas wysiłków, które uprzednio były pokonywane bez trudności, oraz wydłużony czas regeneracji. Obserwuje się zmniejszenie masy mięśniowej i - w przypadku otyłości - rozmieszczanie podściółki tłuszczowej w okolicy brodawek piersiowych, na podbrzuszu i pośladkach. Mężczyźni zaliczani do tej grupy podają ponadto pojawienie się niekorzystnych zmian w psychice. Sprowadzają się one głównie do zmniejszenia odporności psychicznej, energii życiowej, zdolności do koncentracji podczas intensywnej pracy umysłowej. Niejednokrotnie spostrzegają zmienność nastrojów z tendencją do depresji. Nie wszystkie z podanych wyżej objawów występują u mężczyzn w tej grupie, a ich nasilanie bywa różne.

Trzecią grupę chorych stanowią mężczyźni o wybitnie nasilonych wyżej podanych dolegliwościach. Cechuje ich całkowita impotencja, zły stan fizyczny i psychicznych, charakteryzujący się nasileniem stanów depresyjnych oraz istnienia takich objawów, jak uderzenie krwi do głowy czy nagłe zlewne poty. Należy zaznaczyć, że stałym objawem andropauzy bez względu na stan psychofizyczny jest w różnym stopniu nasilona niewydolność seksualna i ona najczęściej bywa przyczyną zgłoszenia się do lekarza. Niedobór testosteronu charakteryzujący andropauzę poza innymi objawami, jest jednym z głównych czynników powodujących niekorzystne zmiany w budowie kości – osteoporozę. Najczęściej ulegają złamaniom kręgosłup oraz kości stawu biodrowego. Leczenie andropauzy powoduje stabilizację masy kostnej. Badania statystyczne wykazują, iż wśród mężczyzn leczonych testosteronem złamania kości występują dwukrotnie rzadziej, w porównaniu z ich nie leczonymi rówieśnikami. Testosteron wpływa na rozwój mięśni. Leczenie tym hormonem powoduje poprawę stanu masy mięśniowej, co poprawia siłę oraz sprawność fizyczną, zapobiega upadkom. Znaczy niedobór testosteronu zwiększa poziom cholesterolu oraz trójglicerydów. Uważa się, że jest to jedna z przyczyn nasilenia rozwoju schorzeń układu krążenia, w tym nadciśnienia i zawałów serca.

Przeprowadzone badania znacznej liczby mężczyzn w okresie starzenia się wykazały, że u około 30% objawy charakterystyczne dla andropauzy nie pojawiają się lub są tak słabo zaznaczone, że nie wymagają leczenia hormonalnego. Badania diagnostyczne umożliwiają precyzyjna ocenę poziomu testosteronu i estrogenów we krwi. Wykazały one, że w andropauzie następuje różnego stopnia obniżenie poziomu testosteronu. Natomiast poziom estrogenów nie ulega zmniejszeniu. Następuje, więc bardzo niekorzystne dla organizmu mężczyzny zachwianie równowagi między testosteronem a estrogenami na korzyść tych ostatnich.

Leczenie andropauzy polega przede wszystkim na uzupełnieniu niedoborów testosteronu, którego poziom w surowicy krwi określany jest podczas wstępnego badania. Celem leczenia preparatami testosteronu jest uzupełnienie stwierdzonego niedoboru i doprowadzenie jego stężenia we krwi do poziomu, który spowoduje ustąpienie objawów związanych z przekwitaniem. Nawet w przypadku zaawansowanego przebiegu andropauzy wytwarzanie testosteronu nie jest całkowicie zahamowane. Dąży się, więc jedynie do wyrównania stwierdzonego niedoboru. Naturalny testosteron jest znacznie bardziej wartościowy dla organizmu od syntetycznego. Podawanie preparatów testosteronu nie poprzedzone oceną wstępną jego poziomu powoduje możliwość podania zbyt dużej jego ilości, co wpływa hamująco na wytwarzanie testosteronu naturalnego. Zastosowanie zbyt małych dawek nie daje oczekiwanych efektów. Istnieją różnego typu preparaty testosteronu różniące się jego stężeniem i składem. W czasie kuracji okresowo ocenia się poziom testosteronu w surowicy krwi, celem stwierdzenia czy wyrównano poziom niedoboru. Niezbędna jest okresowa kontrola gruczołu krokowego, ciśnienia krwi i przeprowadzanie innych badań informujących o ogólnym stanie organizmu. W niektórych przypadkach, jak przerost gruczołu krokowego, choroba nowotworowa, stany po wylewie krwi do mózgu, istnieją przeciwwskazania do stosowania leczenia hormonalnego.

Leczenie andropauzy nie może ograniczać się jedynie do zastosowania kuracji hormonalnej. W okresie starzenia się organizmu, następuje gorsze przyswajanie witamin i mikroelementów, stąd niezbędne ich uzupełnianie.

Zdecydowanie ujemny wpływ na starzejący się organizm ma nikotyna i alkohol. Praca fizyczna nie wymagająca nadmiernego wysiłku, spacery oraz gimnastyka poprawiają krążenie, powodują dotlenienie organizmu.
Wyniki leczenia andropauzy są zwykle zadowalające. Wzrasta energia życiowa, odporność psychiczna, zanikają stany depresyjne. Poprawie ulega stan fizyczny jak również przebieg życia płciowego.

Badania wykazały, że przebieg procesów starzenia się zachodzi wolniej u osób, którym wyrównano poziom testosteronu, w porównaniu z osobami nie leczonymi, a wykazującymi jego niedobór. Leczenie andropauzy nie wywołuje poprawy czynności hormonalnej jąder. Ma na celu uzupełnienie niedoboru produkcji testosteronu. Przerwanie leczenia powoduje powrót do stanu wyjściowego, w jakim znajdował się organizm przed jego leczeniem.
Należy być świadomym, że leczenie andropauzy nie przywraca młodości. Ma ono na celu zahamowanie lub złagodzenie ujemnych następstw wygaszania czynności hormonalnej jąder.

doc. dr hab. med. Z. Janczewski

 Copyright © by Fundacja Profilaktyki Endokrynologicznej im. Jerzego Tetera Created by Agencja interaktywna e-mouse